Elk zuur
in azijneenheden · beweegt met water
Game Tailors
Bron: Scheikunde en pH
De teken-app waarin het papier echt is. Geen reclame. Geen accounts. Geen persoonsgegevens: alleen anonieme tellingen, en die kun je uitzetten.
Game Tailors · Schieweg 15Y-40, 2627 AN Delft (NL)
KvK 92437702 · VAT NL866044474B01
info@gametailors.com · +31 6 4227 5919
© 2026 Game Tailors
Scheikunde en pH
Doop het vel in rodekoolsap en druppel er dan azijn op: het plekje wordt roze. Strooi zuiveringszout op het natte vel en het wordt groenblauw, en waar die twee elkaar raken, bruist het. Elk piepklein plekje papier houdt bij wat erin is opgelost, en uit die hoeveelheden rekent het spel uit hoe zuur dat plekje is.

Het papier in Professor Oops is een rooster van plekjes van ongeveer 0,6 mm breed. Elk plekje heeft een kort lijstje getallen: hoeveel zuur er in zijn water zit, hoeveel zuiveringszout, bleekmiddel, rodekoolkleurstof, thee, zout enzovoort. In het uitgebrachte spel zijn dat er twaalf.
Het lijstje houdt nooit bij wie er iets heeft neergelegd. Azijn, citroen, ketchup, mosterd en de plusklem van een batterij voegen allemaal iets toe aan hetzelfde “zuur”. Citroensap brengt iets meer dan azijn, sinaasappelsap veel minder. Dus alles wat zuur is, doet mee met alles wat zuur doet, zonder dat iemand voor dat paar een regel code heeft geschreven.
Water verplaatst die hoeveelheden. Een druppel water op een azijnplekje voert het zuur naar buiten, net zoals het verf meevoert. Sommige dingen hechten zich aan de papiervezels en bewegen nauwelijks: rodekoolkleurstof blijft grotendeels waar het is ingetrokken, en het ijzer van roest blijft zitten. Zuur en zout gaan overal heen waar het water heen gaat.
in azijneenheden · beweegt met water
opgelost · beweegt met water
ook houtas · beweegt
raakt uitgewerkt, sneller als het droog is
hecht zich aan de vezels
hecht zich steviger
hecht zich
hecht zich het stevigst
opgelost · beweegt
opgelost · beweegt
opgelost · beweegt
opgelost · beweegt
De twaalf van het uitgebrachte spel. De volgende update volgende update voegt er voor de scheikunde nog vier toe: een base die niet bruist (een stuk zeep, de minklem van de batterij), waterstofperoxide, het deel van het zuur dat kan verdampen en het zout dat een zuur achterlaat als het op is.
Niets in het spel slaat een pH op. Als het scherm een plekje rodekoolpapier moet kleuren, vraagt het: “hoe zuur is het hier?”, en een korte formule geeft antwoord uit de hoeveelheden in dat plekje.
Aan de zure kant volgt de formule de echte regel voor een sterk zuur: tien keer minder zuur is één pH-stap dichter bij neutraal. Het zuur van azijn geeft de echte pH van azijn, 2,4, en een tiende daarvan geeft 3,4. Sinaasappelsap geeft zijn eigen echte pH terug.
Aan de basische kant tilt elke base de pH in een rechte lijn op, tot aan zijn eigen grens, dicht bij die van de echte vloeistof: soda komt tot ongeveer 12 en bleekmiddel tot ongeveer 13. De kant waar meer van is, wint, en de pH wordt bepaald door wat er overblijft.
We zijn er trots op hoe weinig dit is: een handvol rekenwerk per plekje, goedkoop genoeg om voor elk plekje op het scherm te draaien. Het is ook geen scheikundige berekening. Er zitten geen moleculen of ionen in, en gewoon water toevoegen verdunt de uitkomst niet, want de formule leest hoeveelheden en geen concentraties. Water verandert hem alleen door zuur weg te voeren naar het volgende plekje.
Het uitgebrachte spel blijft onder pH 3,5 tot 90% van de azijn op is en springt dan naar 7; de volgende update stijgt gestaag en geeft 4,7 halverwege, waar de lijn uit het leerboek 4,76 geeft.
| deel van de azijn dat op is | uitgebracht spel | volgende update | leerboek, azijnzuur (alleen ter vergelijking) |
|---|---|---|---|
| 0,00 | 2,4 | 2,4 | 2,38 |
| 0,10 | 2,45 | 2,86 | 3,81 |
| 0,25 | 2,52 | 3,55 | 4,28 |
| 0,50 | 2,7 | 4,7 | 4,76 |
| 0,75 | 3 | 5,85 | 5,24 |
| 0,90 | 3,4 | 6,54 | 5,71 |
| 0,99 | 4,4 | 6,95 | 6,76 |
| 1,00 | 7 | 7 | 9,4 |
Bron: Uitkomsten berekend met de eigen pH-berekening van het spel in beide versies, voor één eenheid azijn.
Dit is de duidelijkste verandering in de volgende update. In het uitgebrachte spel blijft de uitkomst laag terwijl zuiveringszout de azijn opmaakt, tot bijna het einde, en dan springt hij. In de volgende update houdt het zout van het opgebruikte zuur de pH omhoog, zodat de kleur gestaag via roze en paars oploopt. De rechte lijn raakt de leerboekkromme voor azijnzuur halverwege, waar beide ongeveer 4,7 geven. De leerboeklijn is onze vergelijking, berekend met de vergelijking van Henderson-Hasselbalch bij pKa 4,76. Ze zit niet in de code van het spel.
Echt rodekoolsap verandert van kleur omdat het kleurstofmolecuul van vorm verandert met de zuurgraad. Het spel bootst het molecuul niet na. Het heeft een kaart: een handvol kleuren over de pH-schaal, van dieproze-rood via paars en blauw naar groen en ten slotte geel. De kleur bij elke pH wordt van die kaart afgelezen.
De precieze tinten zijn met de hand gekozen. Hun volgorde klopt met gepubliceerde kaarten van het echte sap, al is onze pH 5 daar wat rozer dan op de gedrukte kaarten RHS chart. Nog twee kleurstoffen werken op dezelfde manier. Kurkuma, het geel in mosterd, blijft geel tot ongeveer pH 7,4 en wordt dan oranje en roodbruin. Thee wordt een beetje donkerder in een base en bleker in zuur.
Dus mosterd die op een stuk zeep is gesmeerd, wordt roodbruin, en bosbessensap op zeep wordt blauwgroen, omdat bosbessen dezelfde kleurstof hebben als rode kool. Automatische tests controleren beide in het uitgebrachte spel.
Stel het zuur en één base in een plekje rodekoolpapier in. Beide versies van het spel berekenen het met hun eigen formule en kleuren het met de echte tabel. Waar je op let: zuiveringszout alleen geeft pH 10 in het uitgebrachte spel en 8,3 in de volgende update, blauwgroen tegenover blauw. Afwasmiddel maakt rode kool blauwgroen in het uitgebrachte spel en laat hem paars in de volgende update. Dit is de uitkomst voordat het bruisen iets opmaakt.
Het spel heeft een korte tabel met reacties, elf in het uitgebrachte spel. Elke reactie zegt wat er in een plekje moet zitten voordat ze kan plaatsvinden, hoe snel ze daar gaat en wat ze doet. De bruisregel heeft zuur en zuiveringszout (of soda) in hetzelfde plekje nodig. Ze maakt die op, geeft koolstofdioxide af en legt een bleek schuim neer, getint door de verf die daar op het papier zit.
Omdat de regel alleen naar hoeveelheden kijkt, volgt de snelheid die hoeveelheden. Azijn bruist veel harder op zuiveringszout dan sinaasappelsap, omdat azijn meer dan tien keer zoveel zuur meebrengt. Ketchup die is ingetrokken, bruist ook, een beetje. Automatische tests leggen beide vast.
Het gas verdwijnt niet. Het gaat de lucht boven het papier in als een zware laag die zich laag verspreidt, als uitgegoten water. Een kaars bij een bruisend plekje gaat uit zonder enige wind, terwijl een kaars aan de andere kant van het vel blijft branden. Hetzelfde bruisen in deeg vult het deeg juist met gas, en dan krijg je sodabrood vol gaten.
Een vel gedoopt in rodekoolsap, met een plek opgelost zuiveringszout. Tik of sleep om het gekozen zuur te druppelen, of druk op Druppel het zuur. Waar je op let: roze waar het zuur zich verspreidt, blauwgroen boven het zuiveringszout en bleek schuim waar ze elkaar raken. Azijn bruist hard en snel; ketchup bruist nauwelijks. De bruisregel, het zuur dat ze per eenheid zuiveringszout opmaakt, het gas dat ze afgeeft, het schuim dat ze neerlegt en het uitwerken van het zuur volgen het uitgebrachte spel. Het verspreiden en het wegtrekken van het schuim zijn een eenvoudige schets.

Flessen bruisen in het uitgebrachte spel via een apart model van hetzelfde idee. Een koolzuurhoudend drankje laat zijn gas sneller gaan naarmate er meer plekken zijn waar een belletje kan beginnen. Elk pepermuntje voegt veel van zulke plekken toe. Zoutkorrels voegen ze ook toe, naar korrelgrootte, dus zout dat in een beker cola wordt gestrooid, bruist op zonder code voor zout-en-cola, en een test controleert dat. Gas dat snel genoeg uit de hals spuit, gooit het drankje mee omhoog. De kolf met olifantentandpasta wordt ongeveer zo veel warmer als 6% peroxide echt doet wanneer het uiteenvalt, tot ongeveer 41 °C. Die warmte is zo ingesteld dat hij daar uitkomt; niets berekent hem vanuit de grondbeginselen. In de volgende update volgende update draait een fles of beker de eigen reactietabel van het papier op één goed gemengde cel, zodat bleekmiddel en azijn in een beker dezelfde waarschuwing geven als op papier.
Het gas verlaat de hals met ongeveer 200 cellen/s als de pepermuntjes erin vallen en zakt na ongeveer 1 s onder de 40 cellen/s die een straal nodig heeft.
| seconden nadat de pepermuntjes erin vallen | gas dat uit de hals spuit | snelheid voor een straal |
|---|---|---|
| 0 | 199,63 | 40 |
| 0,05 | 183,88 | |
| 0,1 | 169,38 | |
| 0,15 | 156,02 | |
| 0,2 | 143,72 | |
| 0,25 | 132,39 | |
| 0,3 | 121,95 | |
| 0,35 | 112,34 | |
| 0,4 | 103,49 | |
| 0,45 | 95,34 | |
| 0,5 | 87,83 | |
| 0,55 | 80,91 | |
| 0,6 | 74,54 | |
| 0,65 | 68,67 | |
| 0,7 | 63,27 | |
| 0,75 | 58,29 | |
| 0,8 | 53,7 | |
| 0,85 | 49,48 | |
| 0,9 | 45,59 | |
| 0,95 | 42 | |
| 1 | 38,7 | |
| 1,05 | 35,66 | |
| 1,1 | 32,86 | |
| 1,15 | 30,28 | |
| 1,2 | 27,9 | |
| 1,25 | 25,71 | |
| 1,3 | 23,69 | |
| 1,35 | 21,83 | |
| 1,4 | 20,12 | |
| 1,45 | 18,54 | |
| 1,5 | 17,08 | |
| 1,55 | 15,74 | |
| 1,6 | 14,51 | |
| 1,65 | 13,37 | |
| 1,7 | 12,33 | |
| 1,75 | 11,36 | |
| 1,8 | 10,47 | |
| 1,85 | 9,65 | |
| 1,9 | 8,89 | |
| 1,95 | 8,2 | |
| 2 | 7,56 | |
| 2,05 | 6,97 | |
| 2,1 | 6,42 | |
| 2,15 | 5,92 | |
| 2,2 | 5,46 | |
| 2,25 | 5,03 | |
| 2,3 | 4,64 | |
| 2,35 | 4,28 | |
| 2,4 | 3,94 | |
| 2,45 | 3,63 | |
| 2,5 | 3,35 | 40 |
Bron: Berekend met het eigen flessenmodel van het uitgebrachte spel. Houdt geen rekening met de vloeistof die de straal naar buiten gooit.
Trek een bleekstift over een donkere tekening en die wordt niet zomaar lichter. Hij gaat via roodbruin en oranje naar geel en dan wit, zoals bij kunst met een bleekstift. Eén lijn maakt zwarte stift roodbruin; drie lijnen over dezelfde plek maken hem wit. Een druppel bleekmiddel op dikke stift krijgt hem maar tot roodbruin. Dat verloop komt voort uit één idee: bleekmiddel laat rood licht het snelst weer door, groen iets langzamer en blauw het langzaamst. Dus een zwarte lijn wordt eerst roodachtig bruin, dan geel, dan wit.
Een druppel bleekmiddel op rodekoolpapier maakt de kleurstof eerst geel, omdat bleekmiddel sterk basisch is en pH 13 op de kaart geel is. Daarna vernietigt het bleekmiddel de kleurstof. Twee eenvoudige dingen samen geven beide echte effecten. Was van waskrijt en zeep eronder houden het bleekmiddel tegen, zodat een dikke waskrijtlijn zijn kleur veel langer houdt dan het papier eromheen. Bleekmiddel doodt ook schimmel en raakt uitgewerkt als het opdroogt.
Bleekmiddel en een zuur samen geven chloor af. Het spel behandelt dat als een veiligheidsles, zonder omwegen: het gas hoopt zich op in de kamer, en het kind krijgt te horen dat het een raam moet openzetten of naar buiten moet gaan, de frisse lucht in.
Drie donkere strepen en een band rodekoolkleurstof op nat papier. Tik of sleep om bleekmiddel te druppelen, of druk op Druppel bleekmiddel. Waar je op let: zwart gaat via bruin en geel; de rodekoolband licht even geel op voordat hij vervaagt; de strepen houden hun kleur onder de lichtblauwe waskrijtlijn. Zet het waskrijt uit en die strook bleekt net als de rest. Het verspreiden van het bleekmiddel is een eenvoudige schets.

Andere systemen brengen scheikunde in het papier via hetzelfde lijstje. Laat een punaise in vochtig papier zitten en wacht met de tijdknoppen minstens een halve dag: er groeit een oranjebruine roestring omheen, met ijzer in het papier. Thee die bij dat ijzer komt, wordt blauwzwart. Dit is galnoteninkt, de inkt waar mensen eeuwenlang mee schreven. De inktregel heeft alleen ijzer en het looizuur van thee in één vochtig plekje nodig, dus eerst thee en later de punaise werkt ook. De inkt wordt donkerder als het papier opdroogt, omdat staand water hem vertraagt, als vervanging voor minder lucht.
Verbrand een plek papier en het vuur laat een basisch zout in de as achter, zoals echte houtas. Het spel gebruikt er zijn soda voor. Maak de verbrande plek nat en doop het vel in rodekoolsap: het papier rond de as wordt blauw, met paars verder weg. Geen vuurcode weet iets van rode kool, en geen rodekoolcode weet iets van vuur.
Klem een batterij aan een lijn zout water en de stroom maakt zuur waar hij erin gaat, zodat rodekoolpapier bij de plusklem roze wordt. Bij de minklem schrijft het uitgebrachte spel zuiveringszout; met de echte gereedschappen komt dat maar tot een flauw, blauwer paars. Echt zout water geeft bij elke klem bepaalde gassen af. Het spel maakt daar een paar kleine belletjes en noemt het gas nooit, met opzet, want het enige giftige gas in het spel hoort bij de bleekles.
Onder 12 uur roest er niets; op nat papier begint het aandeel bij 0,25 na 12 uur en bereikt het 1 na 48 uur, en half zo vochtig komt het niet verder dan 0,5.
| overgeslagen uren | nat papier | half zo vochtig |
|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 |
| 11,99 | 0 | 0 |
| 12 | 0,25 | 0,125 |
| 24 | 0,5 | 0,25 |
| 36 | 0,75 | 0,375 |
| 48 | 1 | 0,5 |
| 72 | 1 | 0,5 |
| 96 | 1 | 0,5 |
Bron: De roeststap van het uitgebrachte spel voor een punaise bij een sprong in de tijd.



De reactieregels noemen nooit een gereedschap. De code zegt dat in het eigen contract van de regels, en we hebben het gecontroleerd: alles wat zuur, soda of looizuur in het papier schrijft, doet mee met elke reactie die ze leest. De meeste verbanden hieronder komen daaruit voort. Voor elk ervan is er een test in het uitgebrachte spel.
Gedeeld: soda in de as
Blauw rond de as, paars verder weg.
Warmte en vuur · vastgelegd in een test
Gedeeld: zware CO2-laag in de lucht
De kaars gaat uit zonder wind; een kaars aan de andere kant van het vel blijft branden.
Lucht die echt beweegt · vastgelegd in een test
Gedeeld: zuur
Roze bij de plusklem, en het zuur zelf helpt de stroom te geleiden.
Elektriciteit · vastgelegd in een test
Gedeeld: het gas van het deeg
Het rijst terwijl je kijkt, zonder schuim, en bakt vol gaten.
Deeg, schimmel en tijd · vastgelegd in een test
Gedeeld: zuur
Geen mier komt erlangs: ze lopen het zuur of de geur ervan niet in.
Dieren met een eigen wil · vastgelegd in een test
Gedeeld: het deel van elke opgeloste stof in het water
Het zuur verspreidt zich met het water terwijl de meeste kleurstof blijft zitten: een roze plekje met een zachte rand, nooit een witte schijf.
Water in papier · vastgelegd in een test